deneme

[botton=”responsivevoice”]

Alem Nedir?

Mimari yapıların kubbe, külâh ve çatıları üzerinde yer alan, mimari görünüş ve ifadeyi tamamlayan, sembolize ettiği dinî inanç ve felsefî değerleri yücelten, ayrıca kurşun örtü kaplamasını tepede kuvvetlendirip açılmalarını önleyen unsurlardır. Kaide, gövde ve tepelik olarak üç ana bölümden meydana gelir. Alemler ters çanak biçimindeki kaide ile başlamakta ve küp, bilezik, armut, boyun adı verilen kısımlardan teşekkül eden gövde ile yükselerek tepelikle sonuçlanmaktadır.

Alemler maden veya taştan yapılmışlar, tunç ve bakır olanları altın varak yahut altın yaldızla kaplanarak, pirinç olanları da tabii halleriyle kullanılmışlardır.

Genellikle hilâl şekli gösteren tepelik, alemin ana bölümü ve esas ifade unsurudur. XVIII. yüzyılda hilâl alemlerin yanında dışa kıvrılan uçları ile boynuz şeklini alan alemler ve kafes oyma kitâbeli safihalı pirinç alemler de yapılmıştır. Alemler ahşap çatı ve külâh örtülerin üzerinde de yaygın olarak kullanılmışlardır.
Bilinen ilk bina aleminin bir mâbedin çatısında bulunması ve mimarlık tarihi boyunca da yalnız mâbed, medrese, şifahane, çarşı ve mesken gibi mukaddes ve mübârek tanınan binalarda kullanılıp özellikle İslâm mimarisinde kubbeli dahi olsa, şer‘an kerih sayılan ve içinde Kur’an okunması, namaz kılınması, hatta selâm verilmesi câiz olmayan hamam (soyunmalık hariç), kaplıca ve abdesthane gibi binalarda kullanılmaması, daima mukaddes kabul edildiğini ortaya koymaktadır. Bugün hâlâ devam eden, kubbesi tamamlanan camilerle çatısı kapanan büyük binaların tepe noktalarına, dinî törenle ayyıldızlı veya düz kırmızı bayrak (alem) dikilmesi geleneği de, eski devirlerde alemlerin çatılara henüz inşaat bitmeden takıldığını ve böylece yapının bir an önce mânevî koruma altına alınmak istendiğini göstermektedir.

Geçmişte (selatin camileri dahil) yapılmış alemler Maalesef günümüze kadar orijinal halleriyle ulaşamamıştır. Bunun en büyük sebebi üretildiği hammaddedir. Günümüze ulaşabilmiş örneklerin çoğu mermerden yapılmış alemlerdir. Alemler hakkındaki bilgileri günümüze intikal etmiş alemlerden ziyade bulunduğu döneme ait minyatür, harita, resim ve gravürlerdeki görüntülerden elde etmekteyiz.

Günümüzde alemler plastik fiber gibi dayanıksız hammaddelerden yada bakır pirinç galvaniz demir gibi oksidasyonu yüksek mateyallerden imal edilmektedir. Mimari yapının en tepe noktası olduğu için güneş, rüzgar yağmur kar gibi tabi olaylara maruz kalmakta ve kısa sürede yıpranmakta okside olup renk ve dokusunu kaybetmektedir. Yüksek bir noktada olduğu için tamir veya yenilemesi yapılmadığı için Maalesef mimari yapının en sembolik noktası kendisini kötü bir şekilde sergilemektedir.